صندوق‌های سرمایهگذاری پاسخی هستند به یک نیاز. نیاز افرادی که مایلند پول خود را سرمایهگذاری کنند، ولی وقت یا اطلاعات کافی برای این امر ندارند. در واقع، افراد با سرمایهگذاری در یک صندوق، کار را به کاردان می‌سپارند. اگر بخواهیم بگوییم که صندوق سرمایهگذاری چیست؟، باید بگوییم یک صندوق سرمایهگذاری، مجموعه‌ای از سهام، اوراق مشارکت و سایر اوراق بهادار است.
می‌توان صندوق سرمایهگذاری را یک شرکت در نظر گرفت که در آن، افراد مختلف، پول‌های خود را روی هم می‌گذارند و در سبدی از اوراق بهادار سرمایهگذاری می‌کنند. صندوق سرمایهگذاری، پدیده نوظهوری نیست. جالب است بدانید که اولین شرکت سرمایهگذاری در کشور هلند توسط فردی به نام «آدریان ون کویخ» در سال ۱۷۷۴ افتتاح شد.
صندوق‌های سرمایهگذاری در ایران فعالیت خود را از اواخر سال ۱۳۸۶ آغاز کردند. در آن زمان، ۷ صندوق سرمایهگذاری پویا، حافظ، کارگزاری بانک صادرات، سهم آشنا، خبرگان سهام، پیشتاز و کارگزاری بانک ملی به مقدمات راه‌اندازی و پذیره‌نویسی خود پرداخته بودند تا در فروردین و اردیبهشت سال ۱۳۸۷ فعالیت خود را به‌صورت رسمی آغاز کنند. درحال‌حاضر، ۲۳۴ صندوق سرمایهگذاری در ایران مشغول به‌کار هستند.
نسبت به ۷ صندوقی که در سال ۸۶ کار خود را آغاز کردند عدد بالایی است. ولی خوب است بدانید که فقط در ایالات متحده بیش از ۹ هزار صندوق سرمایهگذاری با حجم بیشتر از ۱۵ هزار میلیارد دلار، فعالیت دارند و اگر بپرسید که استقبال مردم از این صندوق‌ها چگونه است، باید گوییم که حدود ۱۰۰ میلیون نفر از جمعیت ۳۰۰ میلیونی آمریکا مالک واحدهای این صندوق‌ها هستند. در کشور ما انواع مختلفی از صندوق‌های سرمایهگذاری وجود دارند که در ادامه به توضیح هرکدام از آنها می‌پردازیم.
انواع صندوق‌های سرمایهگذاری از حیث روش خرید و فروش
صندوق‌های سرمایهگذاری از حیث روش خرید و فروش، به دو دسته کلی زیر تقسیم می‌شوند :
1- صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF)
2- صندوق‌های خارج بورس
صندوق‌های قابل معامله در بورس همان‌هایی هستند که در اصطلاح به ETF معروفند. اگر خیلی هم اهل بورس نباشید احتمالاً حداقل یک بار اسامی «دارایکم» یا «دارادوم» به گوشتان خورده است. صندوق سرمایهگذاری دارا یکم متشکل از سهام بانک‌های صادرات، ملت، تجارت، بیمه اتکایی و بیمه البرز است که به‌صورت واحد یک صندوق در بورس معامله می‌شوند.
دارادوم یا همان صندوق پالایشی یکم هم شامل سهام ۴ شرکت از جمله پالایش نفت تهران، پالایش نفت اصفهان، پالایش نفت تبریز و پالایش نفت بندرعباس است. البته صندوق‌های بورسی فقط به این دو نمونه خلاصه نمی‌شوند. تعداد زیادی صندوق در بورس وجود دارد که واحدهای آن را می‌توانید دقیقاً مثل یک نماد بورسی خرید و فروش کنید.
در مقابل، نوع دیگری از صندوق‌ها وجود دارد که به صندوق‌های سرمایهگذاری خارج از بورس معروف هستند. تفاوت در این است که برای خرید و فروش واحدهای این نوع صندوق‌ها، باید به سایت هر صندوق مراجعه کنید. درحال‌حاضر، در ایران ۵۵ صندوق قابل معامله در بورس و ۱۷۹ صندوق خارج بورسی فعالیت می‌کنند.
◊ بیشتر بخوانید: مقایسه صندوق های سرمایه گذاری
انواع صندوق‌های سرمایهگذاری از حیث ترکیب دارایی‌ها
وقتی واحد یک صندوق را می‌خرید، اینطور نیست که ندانید در حال معامله چه چیزی هستید. اتفاقاً شما می‌توانید بر اساس میزان سرمایه و به‌خصوص میزان ریسک‌پذیری خود انتخاب کنید که دوست دارید در چه حوزه‌ای سرمایهگذاری کنید. اینجاست که پای انواع صندوق‌ها از نظر ترکیب دارایی پیش می‌آید.
صندوق سرمایهگذاری با درآمد ثابت
صندوق با درآمد ثابت بین ٪۷۰ تا ٪۹۰ از دارایی‌های خود را در اوراق مشارکت، سپرده بانکی، گواهی سپرده بانکی و سایر اوراق بهادار با درآمد ثابت سرمایهگذاری می‌کنند. باقی‌مانده دارایی‌های صندوق نیز به اختیار مدیر صندوق (تا سقف ٪۱۰) در بورس سرمایهگذاری می‌شود. اگر خیلی اهل ریسک نیستید، بهترین صندوقی که می‌توانید انتخاب کنید، چنین صندوقی است.
چون علاوه بر اینکه ریسک چندانی ندارد، سود تضمین‌شده‌ای را هم نصیب سرمایه‌گذاران می‌کند. این سود هم براساس آنچه که در امیدنامه صندوق ذکر شده، در دوره‌های زمانی مشخصی به حساب سرمایه‌گذاران واریز می‌شود. البته توجه کنید که اگر صندوق درآمد ثابت از نوع ETF باشد، دیگر واریز سود در بازه زمانی مشخص معنا نداشته و شما در هر لحظه می‌دانید که صندوق چه میزان سودی نصیبتان کرده‌است.
از مزایای این صندوق‌ها می‌توان به قابلیت نقدشوندگی بالای آنها اشاره کرد. یعنی در بیشتر موارد شما به‌راحتی می‌توانید واحدهای صندوق خود را به پول نقد تبدیل کنید. اگر اهل ریسک نیستید و می‌خواهید کمی بیشتر از بانک سود بگیرید، این صندوق‌ها بهترین گزینه هستند. چند نمونه از این صندوق‌ها عبارتند از: سپاس، کیان، اعتماد، صایند و …
صندوق سرمایهگذاری سهامی
صندوق سهامی حداقل ٪۷۰ از دارایی‌های خود را در سهام سرمایهگذاری می‌کنند. ٪۳۰ باقی‌مانده هم به اختیار مدیر صندوق در سهام، اوراق مشارکت، سپرده بانکی یا سایر اوراق بهادار با درآمد ثابت سرمایهگذاری می‌شود. واضح است که ریسک سرمایهگذاری در این صندوق‌ها خیلی بیشتر از ریسک سرمایهگذاری در صندوق‌های درآمد ثابت است. اما سودی هم که می‌تواند نصیب شما کند گاهی به‌مراتب بالاتر از سود صندوق‌های با درآمد ثابت خواهد بود.