در بازار ابزارهای مشتقه، یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم برای تحلیل، ارزش‌گذاری و انتخاب قرارداد مناسب، وضعیت سودآوری قرارداد نسبت به قیمت دارایی پایه است. این وضعیت مشخص می‌کند که یک قرارداد اختیار معامله در حال حاضر دارای ارزش ذاتی است یا خیر و تا چه اندازه نسبت به تغییرات قیمت، زمان و نوسان حساس خواهد بود.
به‌طور کلی، قراردادهای اختیار معامله از این منظر به سه دسته تقسیم می‌شوند:
- در سود (In-the-Money | ITM)
- بی‌تفاوت (At-the-Money | ATM)
- در ضرر (Out-of-the-Money | OTM)
در پنل اختصاصی اختیار معامله ره‌آورد، این دسته‌بندی‌ها به‌صورت شفاف در زنجیره قراردادها نمایش داده می‌شوند تا معامله‌گران بتوانند متناسب با استراتژی، سطح ریسک‌پذیری و افق زمانی خود تصمیم‌گیری کنند.
مفهوم در سود (ITM) بودن در قراردادهای اختیار معامله
در بازار ابزارهای مشتقه، یکی از حیاتی‌ترین مفاهیم برای تعیین ارزش یک قرارداد، وضعیت سودآوری آن نسبت به قیمت دارایی پایه است. قراردادهای در سود یا In-the-Money (ITM)، قراردادهایی هستند که دارای «ارزش ذاتی» بوده و برای دارنده آن‌ها مزیت اقتصادی ایجاد می‌کنند. در پنل اختصاصی اختیار معامله ره‌آورد، این قراردادها به طور مشخص در زنجیره قراردادها تفکیک می‌شوند تا معامله‌گران در استراتژی‌های محافظه‌کارانه از آن‌ها استفاده کنند.
تعریف دقیق وضعیت در سود (ITM)
وضعیت ITM زمانی رخ می‌دهد که اجرای قرارداد برای دارنده آن، منجر به خریدِ ارزان‌تر یا فروشِ گران‌تر نسبت به قیمت فعلی بازار شود:
- در اختیار خرید (Call): زمانی که قیمت اعمال (Strike Price) کمتر از قیمت فعلی دارایی پایه باشد. (یعنی حق خرید سهم در قیمتی پایین‌تر از بازار).
- در اختیار فروش (Put): زمانی که قیمت اعمال بیشتر از قیمت فعلی دارایی پایه باشد. (یعنی حق فروش سهم در قیمتی بالاتر از بازار).
ویژگی‌های قراردادهای ITM در معاملات
قراردادهای در سود معمولاً دارای «پریمیوم» گران‌تری هستند؛ چرا که خریدار علاوه بر ارزش زمانی، مبلغی را بابت ارزش ذاتی موجود در قرارداد پرداخت می‌کند. این قراردادها نوسانات قیمت دارایی پایه را با حساسیت بیشتری (دلتای بالا) دنبال می‌کنند.
کاربرد ITM در پنل ره‌آورد
در بخش «وضعیت قراردادها» در تب نمای کلی ره‌آورد، شما می‌توانید از طریق نمودار دایره‌ای مشاهده کنید که چه سهمی از بازار بر روی قراردادهای ITM متمرکز شده است. تمرکز بالا روی این قراردادها معمولاً نشان‌دهنده رویکرد محافظه‌کارانه معامله‌گران یا تلاش برای پوشش ریسک (Hedging) است، زیرا این قراردادها ریسک سوخت شدن کمتری در زمان سررسید دارند.
مفهوم بی‌تفاوت (ATM) بودن در قراردادهای اختیار معامله
قراردادهای بی تفاوت یا At-the-Money (ATM)، نقطه تعادل و مرز میان سود و ضرر در بازار آپشن هستند. این قراردادها به دلیل حساسیت بسیار بالا به کوچک‌ترین نوسانات قیمت دارایی پایه، محبوب‌ترین ابزار برای نوسان‌گیران و معامله‌گران روزانه محسوب می‌شوند. شناخت این مفهوم در استفاده از ماشین‌حساب بلک-شولز ره‌آورد اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.
تعریف دقیق وضعیت بی تفاوت (ATM)
وضعیت ATM زمانی رخ می‌دهد که قیمت اعمال (Strike Price) قرارداد، دقیقاً یا بسیار نزدیک به قیمت فعلی دارایی پایه در بازار نقدی باشد. در این حالت، قرارداد فاقد ارزش ذاتی است و قیمت آن صرفاً از «ارزش زمانی» و «نوسان‌پذیری» تشکیل شده است.
چرا قراردادهای ATM اهمیت دارند؟
- بیشترین ارزش زمانی (Time Value): قراردادهای ATM بیشترین مقدار ارزش زمانی را در خود جای داده‌اند و نسبت به گذر زمان (تتا) بسیار حساس هستند.
- بیشترین نوسان‌پذیری ضمنی (IV): تغییرات در انتظارات بازار بیشترین اثر را بر روی قیمت این قراردادها می‌گذارد.
- احتمال تغییر وضعیت: کوچک‌ترین حرکت در قیمت سهم پایه می‌تواند یک قرارداد ATM را به ITM یا OTM تبدیل کند.
تحلیل ATM در زنجیره قراردادهای ره‌آورد
در جدول «زنجیره قراردادها» در ره‌آورد، قیمتی که با رنگ آبی (آخرین قیمت دارایی پایه) در ستون وسط نمایش داده می‌شود، به شما کمک می‌کند تا به سرعت قراردادهای ATM را شناسایی کنید. معامله‌گرانی که به دنبال اهرم بالا و واکنش سریع به روند بازار هستند، معمولاً تراکنش‌های خود را حول این قیمت‌های اعمال تنظیم می‌کنند.
مفهوم در ضرر (OTM) بودن در قراردادهای اختیار معامله
قراردادهای در ضرر یا Out-of-the-Money (OTM)، ارزان‌ترین و در عین حال پرریسک‌ترین ابزارهای بازار اختیار معامله هستند. این قراردادها که در بین معامله‌گران به “آپشن‌های خارج از سود” نیز معروفند، ابزاری قدرتمند برای ایجاد اهرم‌های بسیار بزرگ و استراتژی‌های سفته‌بازانه محسوب می‌شوند.
تعریف دقیق وضعیت در ضرر (OTM)
وضعیت OTM زمانی رخ می‌دهد که اجرای قرارداد در لحظه فعلی، هیچ سود اقتصادی برای دارنده آن نداشته باشد:
- در اختیار خرید (Call): زمانی که قیمت اعمال بیشتر از قیمت فعلی دارایی پایه باشد. (خرید سهم از بازار ارزان‌تر از اجرای قرارداد است).
- در اختیار فروش (Put): زمانی که قیمت اعمال کمتر از قیمت فعلی دارایی پایه باشد. (فروش سهم در بازار سودآورتر از اجرای قرارداد است).
ریسک‌ها و فرصت‌های قراردادهای OTM
این قراردادها فاقد ارزش ذاتی هستند و کل مبلغ پریمیوم آن‌ها مربوط به «ارزش زمانی» است. اگر تا تاریخ سررسید، قیمت دارایی پایه حرکت بزرگی به سمت قیمت اعمال انجام ندهد، ارزش این قراردادها صفر شده و اصطلاحاً «سوخت» می‌شوند. با این حال، به دلیل قیمت بسیار پایین، کوچک‌ترین حرکت مثبت می‌تواند سودهای چندصد درصدی (اهرم بالا) ایجاد کند.
رصد OTM در فیلترهای پیشرفته ره‌آورد
در تب «لیست قراردادها» و بخش «فیلتر پیشرفته» ره‌آورد، شما می‌توانید قراردادها را بر اساس فاصله از نقطه سر به سر فیلتر کنید. همچنین در بخش «توازن بازار»، غلبه قراردادهای OTM نشان‌دهنده انتظارات هیجانی یا امید بازار به حرکات بزرگ قیمتی در آینده نزدیک است. معامله‌گران حرفه‌ای با بررسی نسبت این قراردادها در نقشه بازار ره‌آورد، میزان ریسک‌پذیری کلی فعالان بازار را می‌سنجند.
جدول مقایسه جامع ITM، ATM و OTM
