آشنایی با عملکرد صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس یا صندوق ETF، مستلزم آگاهی از تعریف این صندوق‌ها و سازوکار آنها است. صندوقهای سرمایه‌گذاری از نظر چگونگی سرمایه‌گذاری در آنها به دو دسته تقسیم می‌شوند : دسته اول مبتنی بر صدور و ابطال و دسته دوم، صندوقهای قابل معامله در بورس (ETF) هستند. اما صندوق سرمایه‌گذاری ETF، نوعی صندوق سرمایه‌گذاری است که خرید و فروش واحدهای آن از طریق پنل معاملاتی کارگزاری‌ها امکان‌پذیر است. به عبارت دیگر، صندوقهای ETF مانند سهام شرکت‌ها هستند. این صندوق ها با نماد مربوط به خود در تابلوی معاملاتی مانند معامله سهام عادی، قابل خرید و فروش هستند. برای کسب اطلاعات بیشتر پیشنهاد میکنیم مقاله آموزش بورس را مطالعه نمایید.
ETF مخفف عبارت Exchange Traded Fund است. ساختار صندوق ETF بسیار شبیه به ساختار صندوق سرمایه‌گذاری مشترک است. صندوق سرمایه‌گذاری مشترک، پرتفویی از چندین دارایی مالی تشکیل می‌دهد که به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا با داشتن مجموعه‌ای از سهام، اوراق مشارکت و سایر دارایی‌ها، ریسک سرمایه‌گذاری را در پرتفوی سرمایه‌گذاری خود تعدیل کنند. در حقیقت، افراد با خرید واحدهای صندوق سرمایه‌گذاری مشترک، در چندین دارایی سرمایه‌گذاری می‌کنند.
همان‌طور که اشاره کردیم، صندوق ETF، سازوکاری مشابه با صندوق سرمایه‌گذاری مشترک دارد. برخی از صندوقهای سرمایه‌گذاری مشترک و قابل معامله، می‌توانند دنباله‌روی یک بازار، یک صنعت یا کالای خاص باشند. واحدهای صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله را می‌توان مانند سهام شرکت‌ها و از طریق پنل کارگزاری معامله کرد. با خرید واحدهای صندوق ETF، شما در واقع پول خود را در صندوقی سرمایه‌گذاری می‌کنید که با استفاده از یک تیم مدیریت حرفه‌ای سعی می‌کند تا با تشکیل پرتفویی از سهام و انواع اوراق بهادار، سود کسب کند.
نحوه خرید و فروش صندوق قابل معامله در بورس
صندوق سرمایه‌گذاری ETF سبدی از اوراق بهادار است که واحدهای آن در بورس معامله می‌شود. این صندوق‌ها ویژگی‌ها و مزایای بالقوه مشابه سهام، صندوقهای سرمایه‌گذاری مشترک یا اوراق قرضه را ترکیب می‌کنند. واحدهای صندوق ETF مانند سهام عادی در طول روز با قیمت‌هایی معامله می‌شوند که بر اساس عرضه و تقاضا تغییر می‌کند. مانند سهام صندوقهای سرمایه‌گذاری مشترک، برخورداری از سهام صندوق سرمایه‌گذاری ETF، نشان‌دهنده مالکیت جزئی پرتفویی است که توسط مدیران حرفه‌ای این صندوق‌ها جمع‌آوری شده‌است.
صندوقهای سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس یکی از مهم‌ترین و باارزش‌ترین محصولاتی هستند که در سال‌های اخیر برای سرمایه‌گذاران حقیقی ایجاد شده‌است. ETFها مزایای زیادی را ارائه می‌دهند و اگر با آگاهی مورد استفاده قرار گیرند، وسیله‌ای عالی برای دستیابی به اهداف سرمایه‌گذاری یک سرمایه‌گذار هستند. برای خرید و فروش صندوقهای سرمایه گذاری قابل معامله در بورس، چند گام ساده را باید طی کنید :
۱- ابتدا لازم است در یک کارگزاری ثبت نام کرده و کد بورسی دریافت کنید.
۲- سپس، درباره صندوقهای ETF تحقیق کنید و بهترین صندوق را شناسایی کنید.
۳- حال باید سفارش خرید صندوق مورد نظر خود را در پنل کارگزاری خود ثبت کنید.
۴- اگر بخشی از سهام یک صندوق را دارید، می‌توانید به همین روش، در زمان مناسب، آن را بفروشید.
تفاوت صندوق ETF با صندوق سرمایه‌گذاری مشترک در چیست؟
همان‌طور که اشاره کردیم، صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس، ساختاری شبیه به صندوق سرمایه‌گذاری مشترک دارد؛ اما برخلاف صندوق سرمایه‌گذاری مشترک که فقط در پایان روز و پس از محاسبه NAV می‌توان آنها را خریدوفروش کرد، سرمایه‌گذاران می‌توانند واحدهای ETF را همانند سهام در طول روز معامله کرده و از مزیت نقدشوندگی سریع‌تر آن نسبت به صندوق سرمایه‌گذاری مشترک بهره‌مند شوند. همچنین، مزیت معافیت مالیاتی بالقوه سرمایه‌گذاری در این صندوق ها و به‌نوعی کم‌هزینه‌تر بودن، از دیگر ویژگی‌های صندوق سرمایه‌گذاری ETF در بازار سرمایه است.
صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس چقدر سود می‌دهد؟
در ایران هیچ سودی به صندوقهای سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس تعلق نمی‌گیرد. در واقع، بنیان‌گذاران این صندوق‌ها، سودی بین سهام‌داران خود تقسیم نمی‌کنند. تمام نتیجه سرمایه‌گذاری‌های صندوق در ارزش خالص دارایی یا NAV آن خلاصه می‌شود. در صورتی که صندوق در سرمایه‌گذاری‌های خود موفق باشد و به سود برسد، NAV آن بالا می‌رود. بنابراین، قیمت هر واحد آن نیز افزایش پیدا می‌کند.
برای درک بهتر بیایید یک مثال را بررسی کنیم. فرض کنید ۱۰۰ واحد از صندوق قابل معامله شاخصی کیان را با قیمت هر واحد ۱۰ هزار تومان بخرید. در صورتی که ارزش هر واحد صندوق کیان به ۱۱ هزار تومان برسد، ارزش دارایی شما ۱۱۰۰۰۰۰ تومان خواهد شد و شما ۱۰۰ هزار تومان سود کسب کرده‌اید. برای اینکه اطلاعات بیشتری از وضعیت سرمایه‌گذاری در طول عمر صندوق به‌دست آورید، باید NAV آن را بررسی کنید.
نحوه مشاهده لیست صندوقهای سرمایه‌گذاری ETF
برای مشاهده فهرست صندوقهای سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس، به سایت fipiran.com مراجعه کنید. از منوی صندوق‌ها، گزینه فهرست صندوقهای سرمایه‌گذاری را انتخاب کنید. در جدول تعدادی از صندوق‌ها را با ذکر نام نمادشان فهرست کرده‌ایم :
| ردیف | نام صندوق | نماد |
| ۱ | قابل معامله شاخصی کیان | هم وزن |
| ۲ | با درآمد ثابت کیان | کیان |
| ۳ | راهبرد ممتاز ابن سینا | رماس |
| ۴ | ثروت افزون ثمین | ثمین |
| ۵ | اوج دماوند | اوج |
| ۶ | صندوق سرمایه‌گذاری سهام ویستا | ویستا |
| ۷ | صندوق سرمایه‌گذاری ثروت داریوش | داریوش |
| ۸ | پالایشی یکم | پالایش |
| ۹ | فراز داریک | فراز |
| ۱۰ | صندوق سرمایه‌گذاری زرین کوروش | زرین |
| ۱۱ | صندوق سرمایه‌گذاری هستی بخش آگاه | آگاس |
| ۱۲ | صندوق سرمایه‌گذاری آسمان آرمانی سهام | آساس |
| ۱۳ | صندوق سرمایه‌گذاری امین تدبیرگران فردا | الماس |
| ۱۴ | آرمان آتیه درخشان مس | آتیمس |
بهترین صندوق سرمایه‌گذاری ETF
در میان صندوقهای سرمایه‌گذاری قابل معامله که در یک سال گذشته بازدهی بالا و عملکرد مناسبی داشته‌اند، می‌توان صندوق شاخصی هم‌وزن شاخصی کیان را نام برد که از نوع صندوق شاخصی است. علاوه بر این، صندوق درآمد ثابت نیز از دیگر گزینه‌های کم‌ریسک برای سرمایه‌گذاری است که در این میان، صندوق درآمد ثابت کیان عملکرد خوبی را ارائه کرده‌است. برای مقایسه عملکرد صندوقهای سرمایه‌گذاری ETF با یکدیگر، به سایت fipiran.com مراجعه کنید.
در لیست صندوق‌ها، در کنار صندوقهای قابل معامله در بورس، یک دایره سبز رنگ قرار دارد که بر روی آن، عبارت ETF نوشته شده‌است. برای مقایسه عملکرد صندوقهای ETF با یکدیگر، امکان دسته‌بندی بر اساس بازدهی از بیشترین بازدهی به کمترین بازدهی در این صندوق وجود دارد. بنابراین، برای سرمایه‌گذاری در صندوقهای ETF، می‌توانید در گام نخست، بازدهی و عملکرد این صندوق‌ها را با یکدیگر مقایسه کرده و سپس، نسبت به خرید واحدهای این نوع صندوق، اقدام کنید.